خبر آنلاین

قلم - در حالی که صفار هرندی وزیر ارشاد از رضایت‌مندی مراجع عظام تقلید و لبخند رضایت این علمای ارزشمند به محمود احمدی‌نژاد سخن گفته است، بررسی لیستی کوتاه از انتقادات و هشدارهای مراجع تقلید به دولت در 4 سال اخیر خود گویای حقایق خواهد بود.

قلم‌نیوز: این روزها برخی نیروها و عوامل دولت نهم برای باقی ماندن در قدرت یا قوه مجریه طی انتخابات دهم، سعی می‌کنند بسیاری از اخبار و حقایق ملی و عمومی را معکوس نشان دهند تا مردم نقاط ضعف و ناتوانی‌شان در اداره امور مسلمین را از یاد ببرند؛ غافل از این که ملت با کسی عقد اخوت نبسته که مادام ریاست دولت را به او بسپارد، بلکه تداوم راه انقلاب و ارزش‌ها نیز از همان مسیر رسیدگی واقعی و ریشه‌ای به امور محرومان و مستضعفان می‌گذرد.
وزیر ارشاد در حاشیه همایش بزرگ دانشجویان اصولگرا در تالار غدیر دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم با اشاره به این که دولت کنونی در مقایسه با دولت‌های قبل ارتباط بیشتری با علماء و مراجع داشته، گفته است: مسئولین دولت نهم، هم برای استفاده از نصایح و رهنمودهای مراجع و هم برای ارائه گزارش عملکرد دولت به محضر علما و مراجع تقلید مشرف می‌شدند. وقتی آقای رئیس جمهور گزارش عملکرد دولت را خدمت مراجع معزز ارائه می‌داد، آثار خشنودی را در چهره‌های ایشان می‌دیدم. صفار هرندی اعلام کرده است:« در یکی از سفرها که آقای" احمدی‌نژاد" خدمت آیت‌الله فاضل لنکرانی مرجع عالی‌قدر(ره)رسید، وقتی به ایشان گفتند که کشورهای آمریکای لاتین برای اعزام مبلغ و تبلیغ دین اسلام اعلام آمادگی کرده اند، آثار رضایت در چهره حضرت آیت الله فاضل مشهود بود و از این قضیه بسیار خوشحال شدند. اما یک سری از خناسان در پی این بودند که فاصله بین دولت و مراجع تقلید را زیاد کنند و نگذارند که پیوند برقرار شود و البته باید بدانند که ارتباط بین دولت و مراجع یک ارتباط استراتژیک است و به هیچ عنوانی گسستنی نیست.»
حالا که ممکن است اظهارات وزیر ارشاد به مفهوم تایید احمدی‌نژاد در انتخابات دهم تفسیر شود به آقای صفار هرندی سخنان مرجع فقید، آیت‌الله‌العظمی فاضل لنکرانی در سال 76 را متذکر می‌شویم.

حضرت آیت‌الله العظمی فاضل لنکرانی در مورد انتخابات ریاست جمهوری فرمودند: « طبق فرموده حضرت امام (ره) که همیشه تاکید داشتند ملت ایران قیم لازم ندارد،‌ اینجانب نظر خاصی نسبت به هیچ یک از کاندیداهای ریاست جمهوری ندارد و هر کسی آزاد است به هر فردی که مایل است رای دهد. در روز قیامت همان طور که از نماز شما سوال خواهد شد، از این موضوع نیز که به چه کسی و چرا رای دادید سوال خواهد شد. بنابراین به مسئله انتخابات ریاست جمهوری با مسامحه نگاه نکنید. کسی را انتخاب کنید که به نفع جمهوری اسلامی و اسلام و مسلمین و مستضعفین و مقام معظم رهبری تلاش و حرکت کند و بتواند کشور را آباد کند." (اطلاعات- 4 خرداد 1376)

معلوم نیست چرا وزیر ارشاد در کنار نقل حمایت‌ها از دولت نهم، انتقادات و مواضع مختلف علمای عالی‌قدر را مطرح نکرده‌اند؟ به هر دلیل حال بررسی چندسطری برخی انتقادات مراجع تقلید به دولت فعلی در 4 سال گذشته خالی از لطف نیست؛

1- انتقاد آیت‌الله مکارم از ارائه آمارهای بی‌نتیجه
آیت‌الله مکارم شیرازی در خطبه‌های نماز عیدفطر قم با انتقاد از عملکرد دولت نهم اظهار کرد: «مسئولان برای رفع مشکلات باید به جای سخنرانی در عمل کوشا باشند. حل مشکلات کشور در گرو عمل کردن است و این مشکلات با ارائه آمار و سخنرانی حل نمی‌شود. اگر امروز شاهد آن هستیم که برخی از کشورهای خارجی، بازارهای دنیا را به تسخیر خود درآورده‌اند به این دلیل است که به جای سخن گفتن همواره عمل کرده‌اند و این مساله باعث موفقیت آنها شده است. بنده نمی‌خواهم کسی را متهم کنم اما سوءمدیریت اقتصادی در کشور احساس می‌شود که باید برطرف شود.»(سرمایه- مهر87)

2- انتقاد آیت‌الله صافی گلپایگانی به مدیریت تورم
آیت‌الله العظمی صافی گلپایگانی در دیدار با وزیر بازرگانی و هیات همراه بار دیگر به تورم فزاینده در کشور انتقاد کرده و اعلام کردند: «اگر تورم و گرانی زیاد شود مفاسد و معایب آن بسیار است و جنبه‌های دیگر را نیز تحت تاثیر قرار می‌دهد و اثرات روانی و تبلیغاتی آن نیز مخرب است. بنابراین دولت باید حل مشکل تورم را وجهه همت خود قرار بدهد و در حد توان آن را کنترل و متوقف کند. نباید عنوان کرد ما گرفتاری نداریم. باید قبول داشت که مشکل وجود دارد و دولت تلاش کند تا حد توان با ریشه‌یابی و مشورت با کارشناسان به حل آن اقدام کند و بالاخره اینگونه نیست که مسائل اقتصادی مطلقاً لاینحل باشد. مردم انتظار دارند وضعیت اقتصادی اینگونه نباشد و از دولت توقع دارند و می‌خواهند ببینند دولت زحمت می‌کشد و مشکلات را کمتر می‌کند. البته حضور افراد غیرصالح در هر پست و مقامی هم در دولت خیانت به مردم است و انتخاب افراد باید براساس کمال شعور و درک باشد تا خیانتی به نظام و کشور وارد نشود.»

3- انتقاد آیت‌الله صانعی به توقف رشد حقوق بشر در کشور
آیت‌الله صانعی با انتقاد از مساله گرانی در دیدار اعضای ارشد سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی اظهار کرد: « در دوره بعد کسی باید روی کار بیاید که توان حل مسائل و مشکلات کشور را داشته باشد. کارهای فوق‌العاده ارزشمندی که در دولت‌های قبل صورت گرفته و اعلام نشده به مردم بیان شود تا مشکلات و خدمات با گذشته مقایسه شود.حقوق بشر تا قبل از روی کار آمدن دولت نهم در حال پیشرفت بود.»

4- انتقاد آیت‌الله فاضل لنکرانى به طراحی و توزیع سوالات آزمون فرهنگیان
آیت‌الله العظمی فاضل لنکرانى پس از اطلاع از سوالات آزمون فرهنگیان با عنوان سیره نبوی(ص) ضمن اظهار نگرانى و تاسف شدید گفتند؛ «همه مردم عکس‌العمل نشان دهند، چرا که این اهانت خیلى عظیمى است».( (اسفند 85)

5- انتقاد وسیع مراجع‌تقلید به دستور احمدی‌نژاد برای ورود زنان به استادیوم
در پی دستور رییس‌جمهور احمدی‌نژاد به رییس سازمان تربیت‌بدنی مبنی بر امکان ورود بانوان به ورزشگاه‌ها در مسابقات فوتبال 5 نفر از مراجع اعظام تقلید به این دستور واکنش منفی نشان دادند. این مراجع همچنین ضرورت مشاوره رئیس جمهور با خبرگان هر رشته را مورد تأکید قرار دادند. آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی،آیت‌الله‌العظمی میرزاجواد تبریزی، آیت‌الله العظمی فاضل لنکرانی، آیت‌الله العظمی صافی گلپایگانی و آیت‌الله العظمی نوری همدانی مراجع تقلیدی بودند که طی فتاوا و سخنرانی‌های مختلف اعتراض خود را نسبت به دستور رئیس جمهور اعلام کردند.
آیت‌الله صافی گلپایگانی در این زمینه با صدور پیامی، حضور زنان در ورزشگاه‌ها را خلاف شرع و تنازل ظاهر از مواضع اسلامی برشمرد؛ «انتظار از مسئولان محترم جمهوری اسلامی این است که با اعلام لغو این عنوان، نگرانی‌ها را رفع کنند...» (اردیبهشت 85)

6- اعتراض گروهی از مراجع تقلید به گرانی نرخ آب و برق
تعدادی از مراجع تقلید قم در دیدار وزیر نیرو با آنان اعتراض خود را نسبت به گرانی تعرفه‌های آب و برق ابراز داشتند.
آیت‌الله مکارم شیرازی گفتند: مشکلات بیش از 60 درصد مردم تصاعدی بودن مبالغ آب و برق است. امروز با توجه به گرانی اشتراک فاضلاب، مردم را اجبار به خریداری آن می‌کنند و اگر خریداری نکنند، آب آنها قطع می‌شود که باید پرسید این امر با چه قانونی صورت می‌گیرد؟ به نظر کارشناسان با این اعتبار که در اختیار است چندین سال طول می‌کشد تا آب دز به قم برسد امروز با قیمت بالای فروش نفت غصه بودجه نداریم و باید اعتبار پروژه آبرسانی تقویت شود...
آیت‌الله فاضل لنکرانی هم خواستار کاهش تعرفه‌های آب و برق شد. ایشان گفت: مسئولان باید حق انقلاب را رعایت کنند و رعایت حق انتخاب کمک به مردم است. دولت تا می‌تواند باید در رابطه با مردم حداکثر خدمات مادی و فرهنگی را ارایه دهد تا دین مردم حفظ شده و علاقه‌شان نسبت به انقلاب محفوظ بماند. با توجه به تاکید امام خمینی(ره) نسبت به عدم پرداخت قبوض آب و برق توسط خانواده‌های فقیر، قیمت آب و برق و گاز و تلفن چند برابر شده که این امر مردم را گرفتار کرده است.
آیت‌الله نوری همدانی هم با اشاره به مشکل آب قم اعلام کرد: با توجه به این که مساله آب قم از دغدغه‌های امام راحل نیز بوده است، ولی متاسفانه هنوز آب مناسب این شهر تامین نشده است.(مهر 84)

7- انتقاد مراجع تقلید از دولتی شدن قرض‌الحسنه و دخالت‌های دولت
آیت‌الله صافی گلپایگانی مرجع تقلید در دیدار مدیران صندوق‌های قرض‌الحسنه و اعضای هیات بررسی مسائل صندوق‌ها گفت: «این که گفته شود قرض‌الحسنه دولتی باشد و کسی حق نداشته باشد صندوق قرض‌الحسنه داشته باشد و زیر نظر ما کار کند، حتی پرسنل آن زیر نظر دولت باشند، این جوری نمی‌شود. قرض‌الحسنه کاری در اسلام و از سنت‌های بزرگ مسلمانان است، یعنی هر مسلمان به بندگان خدا قرض‌الحسنه بدهد، ثواب آن از صدقه دادن هم بیشتر است. آنگونه نمی‌شود که شما (مدیران صندوق قرض‌الحسنه) زیر بار بانک اداره شود، دولت در حدی که صالح باشد، می‌تواند (بر کار صندوق‌های قرض‌الحسنه) اشراف داشته باشد، اما این که بگوید، صندوق‌های قرض‌الحسنه موقوف به قرار گرفتن زیر نظر بانک باشد و این کار ممنوع کردن بندگان خدا از کار خدایی و سنت حسنه باشد، کسی نمی‌تواند این کار را بکند یا اختصاص به خود کند.
آیت الله مکارم شیرازی نیز در این دیدار عنوان کردند: خود مدیران صندوق‌های قرض‌الحسنه جلوی ورود نااهلان به این رشته کاری مهم را بگیرند و ساحت این سنت را حفظ کنند و گرنه دیگران این کار را انجام می‌دهند. من معتقدم بانک مرکزی به جای دخالت بر کار صندوق‌های قرض‌الحسنه، از این سنت حمایت کند و همان اختیار نظارت را به منتخبان صندوق‌ها واگذار کند، اگر هم صندوقی تخلف کرد، آن حمایت را قطع کند. حیف است، چنین نهاد اسلامی و مردمی به تعطیلی کشیده شود، ما هم به بانک مرکزی توصیه کرده و می‌کنیم، همان‌گونه که در مسئله مساجد گفتیم، آنها را به حال خود بگذارید، در صندوق‌های قرض‌الحسنه هم می‌گوییم، این که صندوق‌های قرض‌الحسنه کنار مساجد و حسینیه‌ها شکل گرفته، این خود پیام دارد، یعنی مسجد فقط برای نماز خواندن نیست، برای حمایت از مردم هم هست... (بهمن 86)

8- انتقاد آیت‌الله مکارم از احمدی‌نژاد
آیت‌الله مکارم شیرازی در درس خارج‌فقه خود خواستار تعامل هرچه بیشتر دولت و مجلس شد. به گزارش رسا، آیت‌الله ناصر مکارم شیرازی گفت: گفت‌وگوی کتبی میان رییس جمهور و رییس مجلس از دیروز افکار عمومی را به خود مشغول کرده است. خود این بزگواران مردم را به وحدت توصیه می‌کنند و اکنون که زمان اتحاد و وحدت است، باید نگرانی خود را در مجالس خصوصی مطرح و برطرف کنند و این گونه موضوعات به صحنه اجتماع کشیده نشود. این مساله باعث نگرانی مردم شده است،‌ امیدواریم همین‌جا مساله خاتمه پیدا کند و اگر مطلب دیگری هم هست در مذاکرات خصوصی مطرح شود. (4 اردیبهشت 87)

9- انتقاد شدید آیت‌الله صافی گلپایگانی از اهانت به قرآن در حضور مشایی
یکی از مراجع عظام تقلید، اهانت به ساحت مقدس قرآن کریم در همایش سازمان گردشگری و میراث فرهنگی را به شدت محکوم کرد و با تسلیت این «مصیبت» به حضرت ولی عصر (عج) و همه علاقه‌مندان دین و اسلام و کشور و نظام، هشدار داد «کسی که مسؤول این سازمان است صلاحیت ندارد در این جایگاه باشد». به گزارش خبرگزاری رسا حضرت آیت‌الله صافی گلپایگانی روز چهارشنبه (22 آبان 87) در درس خارج فقه خود «اهانت و جسارت» در یک همایش مربوط به سازمان میراث فرهنگی و گردشگری به ساحت مقدس قرآن کریم را به شدت محکوم کرد.
این مرجع عالی‌قدر تقلید تصریح کرد: کسانی که به مقدسات توهین کرده‌اند، قلب مقدس امام رئوف و مهربان، حضرت بقیة‌الله الاعظم عجل الله تعالی فرجه الشریف را آزرده خاطر کردند. اهانت به قرآن قابل تحمل نیست و کسی که مسئول این سازمان است صلاحیت ندارد در این جایگاه باشد. جمهوری اسلامی با تقدیم خون پاک هزاران شهید و ایثارگری جانبازان و آزادگان و برای اعلای کلمه اسلام و حاکمیت دین و احیای ارزش‌های اسلامی محقق شده است و این اشخاص صلاحیت ندارند در مصدر کار باشند. چنین رفتارهایی، علناً اهانت به احکام دین و قرآن است.
همچنین حضرت آیت‌الله مکارم شیرازی در دیدار با طلاب، دانشجویان،‌ سپاهیان و اقشار مختلف مردم گفت:« اهانت به قرآن، دل علاقه‌مندان به قرآن را آتش زد. مسؤولان در برابر اهانت کنندگان به قرآن موضع بگیرند، ما در برابر آنها سکوت نخواهیم کرد. همایشی که در تهران برای تشویق گردشگران تشکیل شده است؛ آن‌گونه که در اخبار و جراید نقل شده و حاضران در این جلسه نیز تأیید کرده‌اند، در آغاز این برنامه، قرائت قرآن در حالی خوانده ‌شده است که برای رساندن قرآن به قاری، گروهی از زنان با لباس محلی و دف‌زنان، قرآن را در داخل سینی گذاشته و به قاری ‌رساندند و پس از پایان قرائت قرآن، این حرکت را تکرار کردند. هیچ فرد عاقلی چنین حرکتی را انجام نمی‌دهد، مملکت به چه سویی می‌رود؟ اگر بنا است که کار خلاف شود، قرآن را از این مسائل جدا کنند. اگر زمان شاه چنین حرکتی صورت می‌گرفت، فریاد همه بلند می‌شد،‌ من نمی‌دانم، چرا با قرآن بازی می‌کنند! پایه و اساس جمهوری اسلامی بر اساس قرآن است، اگر با قرآن و دین این‌گونه برخورد شود با دیگر مسائل چه برخوردی خواهد شد.اگر این خبر منتشر نمی‌شد به خود اجازه نمی‌دادم، این خبر را اعلام کنم،‌ شرم‌آور است، من به عنوان خادم قرآن که تمام عمر خود را در راه قرآن و مطالعه آن گذاشته‌ام، ناچارم بگویم این مسأله پیش آمده شرم‌آور است‌. عوامل این مسأله چه کسانی بوده‌اند! مبادا این مسأله دوباره تکرار شود، مسؤولان از انجام چنین عملی اعلام بیزاری کنند و در برابر آن موضع بگیرند. غیرت اسلامی ما اجازه نمی‌دهد در برابر این حرکت خاموش بنشینیم، ما وظیفه داریم به مردم اعلام کنیم؛ زیرا در برابر حفظ قرآن و دین مردم مسؤولیم، بسیاری از مردم نسبت به سکوت در برابر این حرکت به ما گلایه کردند. »

10- انتقاد آیت‌الله مکارم و نوری همدانی از انتقال سازمان حج به حوزه مشایی
یک روز پس از انتقاد شدید آیت‌الله مکارم شیرازی از ادغام سازمان حج و زیارت در سازمان تحت مدیریت اسفندیار رحیم مشایی؛ یکی دیگر از مراجع عظام تقلید نیز وارد این ماجرا شد و از تصمیم دولت انتقاد کرد. حضرت آیت‌الله نوری همدانی، از مراجع تقلید در دیدار با جمعی از مربیان و دانشجویان دانشگاه علوم انتظامی که برای شرکت در دوره‌های طرح بصیرت در قم حضور دارند، با اشاره به ادغام سازمان حج و زیارت در سازمان گردشگری آن را برخلاف مرزهای اسلامی دانست. ایشان فرمود: «به این ادغام اعتراض داریم، این دو سازمان باید از همدیگر جدا باشد و مرزها به خوبی حفظ شود.» (اردیبهشت 88)

11- اعتراض مراجع تقلید به اظهارات مدیر سازمان گردشگری درباره اسرائیل
آیات عظام و علمای گران‌قدر مکارم شیرازی، نوری همدانی، علوی گرگانی و مبشر کاشانی درباره اظهارات اخیر مشایی، واکنش نشان دادند. اسفندیار رحیم مشایی اظهاراتی مبنی بر این که جمهوری اسلامی ایران با ملت اسرائیل دوست است و مشکلی ندارد! مطرح کرده بود.
آیت‌الله مکارم شیرازی در این زمینه اعلام کرد: «شک نیست که رژیم اسرائیل و مردم آن هر دو مخالف اسلام و مسلمین هستند، آنها زمین‌های مسلمان‌ها را غصب کرده‌اند و مرتبا شهرک‌سازی کرده و ساکن آن زمین‌های غصبی می‌شوند؛ اگر ضربه‌ای بر مسلمین وارد شود جشن می‌گیرند و اگر رژیم آنها از مسلمین شکست بخورد (مانند شکست مفتضحانه جنگ 33 روزه) به حکومت خودشان اعتراض می‌کنند، خلاصه آنچه باعث ناراحتی مسلمین است سبب نشاط آنها است و آنچه سبب پیروزی مسلمین است سبب ناراحتی آنها می‌شود. نقش‌های توسعه‌طلبانه رژیم و مردم آنجا بر کسی پوشیده نیست با این حال چگونه می‌توان واژه دوستی با آنها را به زبان آورد؟ چه لزومی دارد کسانی که این گونه فکر می‌کنند جزء همکاران رئیس جمهور محترم باشند؟ هنگامی که 200 نفر از نمایندگان مردم به چنین کاری اعتراض کنند مفهومش این است که بیش از دو سوم مردم این کشور با چنین شخص و چنین افکاری مخالفند. انصاف ایجاب می‌کند تعصب‌های جناحی را کنار بگذاریم و به سرنوشت و منافع کشور و نظام بیندیشیم و بر اندیشه امام(ره) در این زمینه استوار باشیم.
آیت‌الله نوری همدانی نیز در این زمینه اظهار کرد: عداوت و دشمنی مردم متعهد ایران با اسرائیل خون‌آشام که با نقشه استعماری، مردم فلسطین را آواره و این سرزمین را غصب و با ادامه قتل و کشتار و جنایات فراوان و ساختن شهرک‌ها هم‌فکران صهیونیستی خود را از کشور های دیگر به این سرزمین جلب کرد از الفبای اسلام و انقلاب است. کیست نداند که استعمار پیر انگلستان این غده سرطانی را با نقشه شوم هولوکاستی در این سرزمین غرس کرد و سردمدار استکبار جهانی یعنی شیطان بزرگ، آمریکا این شجره خبیثه را آبیاری کرد و با حمایت همه جانبه این پایگاه استعماری که با انبار کردن سلاحهای هسته ای و قتل و کشتار و تخریب مداوم امنیت منطقه را بهم زده است را نگهداشته است و تقویت می کند؟ همه می دانند که مردم انقلابی ایران این کلام امام راحل (اعلی الله مقامه) که اسرائیل باید محو شود را یکی از آرمان‌های خود می‌دانند و هر سال در جمعه آخر ماه مبارک رمضان با تظاهرات چند میلیونی خود همه مسلمانان و آزادی خواهان جهان را به این آرمان اسلامی دعوت می‌کنند و به عملی شدن و تحقق این ایده که هم‌اکنون از جهت مغلوبیت در برابر حزب‌الله محترم لبنان و قدرت انتفاضه در ضعف و اضطراب به سر می‌برد ایمان دارند« انهم یرونه بعیدا و نریه قریبا»بنابر این هرگز شایسته نیست که رئیس جمهور محترم و مکتبی کسی را که فکر و فرهنگش در حدی باشد که نتواند این حقیقت را درک کند و یا از لحاظ ادبی قدرت بیان این مطلب را ندارد و یا آنقدر شهامت روحی ندارد که به اشتباه خود بطور صریح اعتراف کند و عذر بخواهد این چنین شخصی را مشاور خود قرار بدهد و یک پست مهم دولتی را به او بسپارد تا نه تنها اعتراض بجای نمایندگان محترم مجلس شورای اسلامی ، بلکه اعتراض و ناراحتی همه ملت آگاه و متعهد ایران اسلامی به دنبال داشته باشد. (مرداد 87)

نظر رییس حوزه علمیه قم چه بود؟
بازخوانی دیدگاه رییس سابق حوزه علمیه قم نیز به عنوان متولی رسمی امور نهاد روحانیت در کشور مفید به نظر می‌رسد. رییس قبلی حوزه علمیه قم در این زمینه اعلام کرد: انتقاد مراجع از دولت قبل کمتر بود.
به گزارش مجله شهروند امروز، حجت‌الاسلام والمسلمین حسینی بوشهری رییس قبلی حوزه علمیه قم با منتقدانه و خیرخواهانه توصیف کردن رویکرد حوزه‌های علمیه به دولت قبل و دولت کنونی عنوان کرد: در دوره قبل کسانی که وارد صحنه می‌شدند، طلبه‌های جوان و اساتید میانی حوزه بودند. ولی در این دوره، در بحث‌هایی همچون ورود زنان به ورزشگاه و امثال ذلک می‌بینید که مراجع به میدان می‌آیند. اگر دقت کنید، می‌بینید که نقش‌ها جابه‌جا شده است، وگرنه حوزه همان حوزه منتقد است؛ در عین حال خیرخواه. شما از کفن‌پوشیدن طلبه‌ها در آن روزها سخن می‌گویید، در مقابل، آن روز ابراز گلایه‌های مراجع کمتر بود. آن کسانی که وارد صحنه می‌شدند، طلبه‌های جوان و اساتید میانی حوزه بودند. ولی در این دوره، در بحث‌هایی همچون ورود زنان به ورزشگاه و امثال ذلک می‌بینید که مراجع به میدان می‌آیند. حوزه به معنای حوزه، هویت خود را دارد. نقش‌ها جابه‌جا شده است؛ امروز مراجع منتقد هستند، کما اینکه آن روز هم نسبت به برنامه‌هایی منتقد بودند، ولی آن روزها طلبه‌های جوان پرشور حوزوی اعتراض می‌کردند. اگر بخواهیم به حوزه نمره دهیم، در هر دو مرحله حوزه نمره خوبی دریافت می‌کند.