خبر آنلاین

جاي خالي کارشناسي در سياست خارجي دولت نهم

سياست‌خارجي حوزه عقلانيت و کارشناسي است. در همه حکومت‌ها حتي رژيم‌هاي ديکتاتوري به کارشناس‌ها فرصت مي‌دهند تا آزادانه فکر کنند و کارشناسانه به مسائل نگاه و نتيجه آن را براي تصميم‌گيران عنوان کنند و تصميم‌گيران اگر بر پايه عقلانيت عمل کنند، نتيجه آن خواهد شد که نظر کارشناسي مبناي عمل قرار بگيرد.در سياست خارجي دولت نهم اما اين رويه معقول و منطقي در بسياري از موارد پيگيري نشد و نتيجه آن به هدررفتن بسياري از فرصت‌ها شد و متاسفانه حلقه‌اي خارج از وزارت امورخارجه تصميمات مهم سياست خارجي را تحت‌تاثير قرار داد. اين رويه باعث شد تا تصميمات اشتباه گرفته و اقداماتي صورت پذيرفت که تاثيرات آن به اين سادگي و راحتي از بين نخواهد رفت به‌گونه‌اي که تاثيرات منفي آن به منافع و مصالح ملي براي زمان‌هاي بسيار طولاني ضربه خواهد زد. سياست خارجي حوزه منافع ملي است و آمد و رفت اشخاص نبايد تاثيرات عميقي در استراتژي و راهبرد سياست خارجي داشته باشد. برخوردهاي ساختارشکنانه که اقدامات گذشته را نفي كرده و همه دستاوردهاي قبلي را از دست بدهد در سياست خارجي خردگرا جايي ندارد. در دولت نهم متاسفانه رئيس دولت از ابتداي روي کار آمدن به جاي پرداختن به اقداماتي که پايه‌هاي سياست خارجي را تقويت كرده و گام‌هايي را به سوي پيشرفت دست‌آوردهاي سياست خارجي بردارد به تخريب سياست‌ها و چهره‌هايي پرداخت که براي کشور سرمايه عظيمي به حساب مي‌آمدند و حاصل تجربه‌در همه سال‌هاي بعد از انقلاب اسلامي ايران در نگاه‌هاي غيرکارشناسي و ساختارشکنانه يک تيم غيرکارشناسي در خارج از وزارت خارجه به چالش کشيده شد. انتخابات دهمين دوره رياست‌جمهوري و ضرورتي که براي تغيير در اين شرايط دشوار به وجود آمده، فرصتي است که بتوانيم کشور را از اين گرفتاري نجات داده و سياست خارجي را به سير عادي بازگردانيم. اگر همين روند اشتباه ادامه پيدا کند ممکن است زماني براي جبران نداشته باشيم. معتقدم مسوولان دولتي که اين تصميمات را مي‌گيرند و بسياري از اين اقدامات را انجام مي‌دهند سوءنيت ندارند و علت اصلي مشکلاتي که در سياست خارجي به‌وجود آمده عملکرد مبتني بر تصميات غيرکارشناسي بوده است. به طور مثال سفرهاي رئيس‌جمهور به اجلاس‌ها و کشورها که در آن عرف ديپلماتيک رعايت نشد و يا اظهارات رئيس‌جمهور در مورد برخي از مسائل که منجر به افزايش فشارهاي بين‌المللي بر ايران شده و يا ماجراي عجيب و غريب استقبال رئيس‌جمهور از ملوانان انگليسي در کاخ رياست‌جمهوري ايران که منجر به جريحه‌دار شدن روح ملي ايران شد همچنين مشارکت رئيس‌جمهور در اجلاس شوراي همکاري خليج فارس که به‌گونه‌اي غيرقابل قبول و اهانت‌آميز نام خليج فارس با عنوان مجعول در آن اجلاس روي تابلو حک شده بود از مواردي است که رئيس‌جمهور بدون تکيه بر کار کارشناسي و تجربيات گذشته شخصا تصميم گرفته است و متاسفانه اين اقدامات هزينه‌هاي سنگيني را براي جمهوري‌اسلامي ايران داشته و فرصت‌هاي زيادي را تخريب كرده است.براي روشن شدن تاثيرات شکننده اين شيوه‌هاي تصميم‌گيري برخي نکات قابل ذکر است:
1) استقبال از متجاوزان در كاخ رياست جمهوري: ماجراي ديدار رئيس‌جمهور با ملوانان متجاوز انگليسي بسيار درس‌آموز است و در آن زمان در فروردين ماه سال 86 اتفاق ناگواري افتاد که در تاريخ کشورمان به عنوان نقطه‌اي سياه ثبت شده است. مساله از اينجا شروع شد که چند سرباز دريايي انگليسي که در چارچوب ماموريت تجاوزکارانه خود در آب‌هاي عراق به‌سر مي‌بردند به آب‌هاي ايران تجاوز کرده و با اقدام شجاعانه مرزبانان غيرتمند جمهوري اسلامي ايران اين متجاوزان دستگير شدند و پس از بازجويي به هر دليلي که بسيار هم مبهم است قرار بر آزادي آنان شد. روش منطقي آن بود که متجاوزان در همانجا که دستگير شده‌اند روي آب از کشور خارج شوند اما بدون تکيه بر کار کارشناسي تصميمي گرفته شد که شايسته جمهوري اسلامي و رئيس‌جمهور آن نبود. در عين ناباوري از سيماي جمهوري اسلامي ايران همه مردم ايران مشاهده كردند که سرباز صفرهاي انگليسي در کاخ رياست‌جمهوري در کنار رئيس‌جمهوري که بيش از ديگران ادعاي عزت‌مندي كرده است عکس يادگاري گرفته و همراه با تعدادي از اعضاي کابينه به متجاوزاني که به خاک پاک ميهن و سرزمين شهيد همت، شهيد باکري و شهيد جهان‌آرا تجاوز كرده‌اند خوشامدگويي مي‌کند.جاي ملوانان انگليسي متجاوز هرگز کاخ رياست‌جمهوري نبود اما آيا آناني که چشم‌هاي خود را به روي حقايق مي‌بندند و اقدامات رئيس‌جمهور را بدون چون و چرا تاييد مي‌کنند از خود نمي‌پرسند چه نيازي به اين حرکت بوده؟ آقاي رئيس‌جمهور آيا مي‌پذيرند که اقدامشان به هيچ عنوان وجهه مثبت نداشته و با شعار حکمت، عزت و مصلحت که يکي از شعارهاي سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران است که توسط رهبر فقيد انقلاب اسلامي مطرح شده، تناسبي ندارد؟ براي من خيلي جالب بود که در جريان برگزاري کنگره شهيد رئيسعلي دلواري رئيس‌جمهور به آن ديار سفر كرد و دستگاه‌هاي تبليغاتي دولت سعي کردند ويژگي‌هاي رئيس‌جمهور را با رئيسعلي دلواري مقايسه کنند!‌اي کاش يکي از سخنرانان رفتارشناسي و مقايسه‌اي از ماجراي ملوانان متجاوز انگليسي را مطرح مي‌كرد.
2) سفرهاي غير ضروري: سفر رئيس‌جمهور به امارات، قطر و شركت در اجلاس شوراي همکاري خليج فارس يکي از اقدامات غيرکارشناسي در سياست خارجي دولت نهم بدون آنكه اقدامات مقدماتي براي تفاهم و توافقي صورت گرفته باشد بوده است. در طول پس از پيروزي انقلاب اسلامي سفر رئيس‌جمهور به امارات در همه دولت‌هاي گذشته موکول شده بود به حل و فصل سوء تفاهم با امارات متحده عربي و منتفي شدن اين سوءتفاهم نزد امارات اما با کمال تاسف اين سفر انجام شد و هرگز دستاوردي در حد انتظار به دست نيامد. همچنين سفر به شواري همکاري خليج فارس و اجلاس سران اين کشورها با توجه به سابقه منفي اين شورا به هيچ عنوان قابل دفاع نيست و ملاحظه كرديم که به پيشنهادات رئيس‌جمهور به شوراي همکاري خليج فارس هرگز مورد بررسي هم قرار نگرفت.
3) هزينه‌هاي سنگين حرف‌هاي تبليغاتي: افسانه خواندن هولوکاست و برگزاري اجلاس‌هايي براي بررسي اين موضوع در تهران و حضور چهره‌هاي نئونازي و افراطي در تهران هزينه‌هايي را براي کشور به بار آورد به‌گونه‌اي که رئيس‌جمهور نيز بعد از همه اين هزينه‌ها کم‌کم متوجه عدم ضرورت ورود به اين مقوله را متوجه شد و در اظهارنظرهايي که مدت‌ها بعد از ايشان تاکنون مي‌شنيديم از موضع افسانه بودن هولوکاست عقب‌نشيني فرمودند! اين در حالي است که در موضوع هولوکاست مشکلي بين يهودي‌ها و اروپايي‌هاست و چندان ارتباطي با مسائل ايران ندارد. حتي فلسطيني‌ها نيز حساسيتي نسبت به اين موضوع ندارند. بنابراين عقل حکم مي‌کند که صحت و يا عدم صحت هولوکاست هيچ‌گونه حقي را براي صهيونيست‌ها ايجاد نمي‌کند و هرگونه سوءاستفاده از هولوکاست محکوم است اما متاسفانه ورود رئيس يک کشور به اين‌گونه مسائل جنجالي بدون آنكه ثمري براي کشور داشته باشد، هزينه‌ساز خواهد شد.در پايان مشکل اصلي در بروز چنين مسائلي عدم تکيه بر کار کارشناسي و عدم توجه به مشورت است؛ دولت دهم با هر رئيس‌جمهور که توسط مردم شريف ايران انتخاب شود براي حل معضلات و مشکلات کشور بايد مبناي خود را بر کارشناسي و مشورت و اولويت منافع ملي قرار دهد.